castellano    galego    english   

El contenido de esta página requiere una versión más reciente de Adobe Flash Player.

Obtener Adobe Flash Player

historia da illa

A illa de Toralla é unha pequena illa situada en la Ría de Vigo, separada de terra firme por unha distancia aproximada de 500 metros. Pertence ao termo municipal de Vigo e está próxima ás parroquias de Coruxo e Oia.

Ten unha extensión aproximada de 45.000 m2 de propiedade privada, e 24.400 m2 de terreo de dominio público cedidos en concesión á Universidade de Vigo.

Posúe dúas pequenas praias ao final da ponte que a une a terra, unha a cada lado do estribo deste e xusto á entrada da illa.
A media marea teñen unha anchura de aproximadamente 20 metros, e unhas lonxitudes de 80 e 120 m respectivamente.

En fronte da illa e ao comezo da ponte atópase á esquerda deste unha das praias máis fermosas da ría de Vigo, a praia do Vao e á dereita o Parque-Bosque de Toralla (terreo de Mirambell) onde baixo a dirección da Universidade de Vigo se musealizou unha vila romana, exposta ao público e dun enorme interese para que xunto a outros máis
de 100 depósitos arqueolóxicos dean a coñecer a importancia que tivo a cidade de Vigo na época romana.

               
En la historia de la Isla, se contemplan los siguientes capítulos:

ORIXES   -   SOCIEDADE ANÓNIMA   -   AMPLIACIÓN DA ISLA   -   A PONTE   -   PROTECCIÓN DA ILLA


ORIXES

Queremos agradecerlle a D. Lalo Vázquez Gil, cronista oficial da Cidade de Vigo a súa colaboración para darnos a coñecer as orixes da illa.

Todo o sur da ría de Vigo foi dende o principio dos feitos históricos un lugar excepcional como o demostra o gran número de depósitos arqueolóxicos cuxas pezas se conservan en diferentes museos, E de aí, tamén, os seus valiosos petróglifos estudados por eminentes eruditos e os seus castros, situados nos outeiros próximos ao mar nos que se desenvolveron os primeiros grupos poboacionais.

Un deles foi a illa Toralla, un castro importante cunha altitude de 18 metros e unha coroa de 7 metros de eixe Leste-Oeste e 30 m de eixe Norte-Sur. Estaba rodeado por unha muralla de 2-3 metros de groso e 1 m de alto. Nas vivendas circulares, escavadas en campañas varias, atopáronse mostras de cerámica indíxena e ánforas.

Hai que pensar que nesa época foron moitas as expedicións de fenicios, gregos e cartaxineses que percorreron a nosa ría en busca da “casiterita” ─estaño─ necesario para fabricar o bronce e nos anais están os nomes dos expedicionarios, anteriores á romanización. Moitos nomes de lugares, hoxe, teñen a súa orixe na que usaron, por primeira vez, os visitantes, coas lóxicas variacións que sinala a toponimia.

O de Toralla é o nome que lle corresponde á zona costeira ─aínda que o vai perdendo─ e á illa, á que todo o mundo lle pon diante o “de” e din illa “de Toralla”. Pero non: “Illa Toralla” é a súa denominación e vese, perfectamente no plano da ría de Vigo, realizado por Mateu na súa litografía da rúa da Montera, número 53, de Madrid, para o libro de Nicolás Taboada Leal, ─primeiro cronista oficial de Vigo─, “Descrición topográfico-histórica da cidade de Vigo, a súa ría e os seus arredores”, editado en 1840.

“Toralla” parece vir de “tor” e non está clara a súa procedencia pero si o seu significado: “monte”; puido chegar a través do latín, do ibérico ou, talvez, ten base céltica. O profesor e toponimista, Sr. Sacau, pensa, eclecticamente, que “toralla” obedece a unha estrutura feminina latina de base celta, “tor”, e o sufixo latino “alia”, simplificación de terra: “toralia”, terreo en forma dun pequeno outeiro. E logo engade unha serie de topónimos que significan elevación: “Turido” (Alcabre), “Toural” (Teis), “Tourada” (Navia), “Tourón” (Oia), “Torroña”, (Santa María de Oia) etc.

Non se conseguiu localizar documentación que acredite, con certeza, a quen pertencía realmente a illa antes do século XIX, o que non ten nada de estraño pola serie de loitas ─constantes─, coas típicas depredacións dos vencedores. Aínda que hai historiadores que se inclinan polo Bispado de Celanova, existen documentos, no arquivo da Catedral de Tui, que supostamente dan fe de que a illa era propiedade do Bispado de Tui e, máis concretamente, do mosteiro de Coruxo.

Na historia do Bispado de Tui e dos seus bens, de Ávila e de la Cueva e no capítulo XXXV e de e no capítulo XXXV, dedicado ás illas, figura co n.º 6 a illa de Toralla, que describe como situado fronte ás parroquias de San Salvador de Coruxo e San Miguel de Oia. Trátase dun manuscrito do que existe un só exemplar que se conserva no Museo de Pontevedra. Non hai dúbida, en todo caso, que eran bens da igrexa.

Á chegada de Juan Álvarez Mendizábal, financeiro e político, de orixe xudía e tendencia liberal, á Presidencia do Goberno en 1835, unha das súas primeiras disposicións lexislativas foi suprimir, por decreto, a maioría das ordes relixiosas e, en 1836, a venda en poxa pública dos bens de mosteiros e conventos.

A raíz da Desamortización, a illa de Toralla foi adquirida por D. Francisco Javier Martínez Enríquez, marqués de Valladares.

A primeira inscrición rexistral data do 4 de xullo de 1895, en que D. Enrique Lameiro Sarachaga, propietario da illa na citada data, fai constar a súa compra a dona María Dolores Elduayen Martínez, sobriña e herdeira do marqués de Valladares, por escritura do día 30 de abril de 1892. Na escritura de venda cítase expresamente, como título de propiedade da vendedora, o testamento que o marqués outorgou ao seu favor ante o notario de Vigo, D. Severo González, o 10 de febreiro de 1888.

Anteriormente, no ano 1882, D. Enrique Lameiro Sarachaga e D. Enrique Daviña arrendan parte da illa, para construír unha fábrica de salmoira. (Hai tres décadas podíanse ver algunhas laxas con canlóns de desaugadoiro ─utilizados como pavimento provisional durante algunha obra─, que moitos visitantes supoñían de épocas castrexas.)

A illa foi vendida polo Sr. Lameiro Sarachaga a D. Martín de Echegaray Olañeta, ─un indiano que volveu rico de Arxentina─, o 4 de outubro de 1910, segundo consta na escritura outorgada ante o notario de Vigo, D. Casimiro Velo de la Viña e inscrita ao seu nome, no Rexistro da Propiedade, con data do 16 de xuño de 1911.

Don Martín, o 11 de agosto de 1911, invitou a unha xira con ágape na súa pequena illa, a un selecto grupo de conspicuos cidadáns, entre os cales naceu unha idea e proposta que no futuro sería un dos logros máis importantes para Vigo: a creación dunha sociedade que fixese realidade a instalación dos tranvías, os cales comezaron a funcionar tres anos despois daquel xantar, ─rito tradicional para botar a andar, sempre, un bo negocio─, o 10 de agosto de 1914.

Con data do 21 de outubro de 1965, por escritura outorgada ante o notario de Vigo, D. Alberto Casal Rivas, os herdeiros de D. Martín Echegaray Olañeta formalizan a venda da illa ao matrimonio formado por D. José Manuel Kowalski Fernández e dona Mercedes Peyrona Díez de Güemes, para a sociedade conxugal de gananciais. Inscríbese no Rexistro da Propiedade a nome de ambos os dous, o 27 de xaneiro de 1966. A compra da illa foi un traballo enormemente laborioso pois empregáronse catro anos en localizar os máis de vinte e seis herdeiros de D. Martín Echegaray residentes en España, Arxentina, México, Francia e Estados Unidos.

SOCIEDADE ANÓNIMA

O 16 de decembro de 1965, por escritura do notario de Vigo, D. Alberto Casal Rivas, D.José Manuel Kowalski e os irmáns D.Guillermo y D.Ramiro Vázquez Lorenzo, constitúen a compañía mercantil Toralla, S.A. e o Sr. Kowalski achégalle á sociedade a illa de Toralla, como contrapartida a 100 accións. Figura esta inscrición no Rexistro da Propiedade con data do 27 de setembro de 1966.

A sociedade denominada Toralla, sociedade anónima ten por obxecto a adquisición, tenza e realización de bens inmobles na illa de Toralla, Canido─Vigo, incluíndo neste a construción e explotación en réxime de concesión administrativa, peaxe ou por calquera outro procedemento, de pontes, camiños e de centros de turismo, deporte ou recreo. De acordo co seu obxecto social Toralla, S.A. realiza o seguinte proxecto inmobiliario:
  • Constrúe unha ponte dende a praia do Vao ata a illa, logo de obtención de correspondente concesión administrativa por 99 anos.

  • Consegue 3 concesións administrativas para obras de defensa contra o mar e servizos.

  • Con todos os permisos municipais en regra desenvolve unha urbanización e dá lugar a dous tipos de edificacións claramente diferenciadas. Por un lado construíuse nun extremo rochoso da illa un edificio singular, denominado “Torre de Toralla” con capacidade para 136 vivendas dunha superficie entre 47 e 2.113 m2 cada unha, cuxo proxecto é obra do grande arquitecto vigués, Xosé Bar Boo, que non obstante non o chegou a rematar, por importantes diferenzas de criterio cos promotores. Por outro lado distribúense 34 parcelas unifamiliares polo que en conxunto existen na actualidade na illa 170 vivendas, cunha poboación total estimada de 800 habitantes.
Como complemento das edificacións mantivéronse, e mesmo incrementáronse sobre as xa existentes, amplas superficies de arboredo e xardíns, e responde desta forma a un acordo co daquela goberno municipal vigués.

Así mesmo, construíronse dúas depuradoras de augas residuais, por ambas as dúas comunidades existentes na illa, actuacións estas que poden considerarse como pioneiras no ámbito de influencia da ría de Vigo.

O chan da illa está incluído no Plan Xeral de Ordenación Urbana de Vigo coa cualificación de solo urbano edificable.

AMPLIACIÓN

O inicial Consello de Administración de Toralla, S.A. intentou construír outro edificio, denominado “Edificio Parque”, composto de semisoto, baixo e nove plantas con capacidade para 85 vivendas, dunha lonxitude de aproximadamente 120 metros e rodeando por detrás o parque da illa.

A Comisión Municipal Permanente do Excmo. Concello de Vigo en reunións do 18 de febreiro e 3 de xuño de 1975 denega a licenza de edificación do “Edificio Parque” argumentando entre outros criterios que o dito edificio fixese aumentar a densidade de poboación da illa ata unha cifra incompatible coa debida protección do hábitat e medio, así como, debido á súa grande extensión en lonxitude, supuxese unha barreira visual inaceptable.

Isto leva a un enfrontamento entre as partes que dura 3 anos e o anterior Consello de Administración de Toralla, S.A. obtén unha sentenza do Tribunal Supremo con data do 3 de maio de 1978 que autorizaba a Toralla, S.A. a posible construción do “Edificio Parque” pero con tres alturas (nivel da rasante das árbores), co que se prolonga o intento de levar a cabo á dita construción.

As dúas comunidades de propietarios, o Castro de Toralla e a Torre de Toralla, enfrontadas tamén co inicial Consello de Administración de Toralla, S.A. decidiron, por unanimidade, en asembleas que tiveron lugar no mes de agosto de 1984 adquirir as accións de Toralla, S.A. promotora da urbanización e titular das concesións marítimo─terrestres da illa e mediante este importante esforzo económico, cambiar o Consello de Administración da dita sociedade e evitar de forma definitiva a posibilidade de calquera outra edificación na illa como figuraba no proxecto inicial da urbanización da illa aprobado o 10 de outubro de 1968 por Urbanismo.

O actual Consello de Administración de Toralla, S.A. (á cuxa sociedade non pertence xa ningún dos antigos accionistas) foi consciente no momento da compra da sociedade (agosto de 1984) de que asumía un rexeitamento importante e unha mala imaxe provocada pola existencia dun edificio de 70 metros de altura e pola imposibilidade de acceso ás pequenas praias públicas a través da ponte, entón privada.

Baseándose no anteriormente dito e con obxecto, na medida do posible, ofrecer un servizo público na illa e mellorar a mala imaxe que se arrastraba tomáronse as seguintes decisións, algunhas das cales supuxeron un esforzo económico importante para os habitantes da illa, practicamente todos eles accionistas propietarios de Toralla, S.A.:

1.- Coñecendo o Consello de Administración de Toralla, S.A. a imposibilidade da Universidade de Vigo de atopar unha situación para construír preto do mar unha Estación de Ciencias Mariñas, para a que pedían unha moi importante subvención de fondos FEDER, decidiuse contactar coa universidade e invitalos a instalarse na illa, dándolle toda clase de facilidades e apoio para utilizar vías, terreo privado e infraestruturas de diferentes servizos (auga, electricidade, saneamento, teléfono etc.) así como colaborar coa Xefatura Provincial de Costas para asinar as actas de reversión de todas as concesións da illa, concesións que practicamente na súa totalidade (24.400 m2, aproximadamente un terzo da illa) consegue do Ministerio de Medio Ambiente.

2.- Para facer posible a instalación da Estación de Ciencias Mariñas pola Universidade de Vigo, Toralla, S.A. asumiu á súa costa o proxecto de reconstrución da primeira fase do dique, así como o custo total da dita fase por un importe de 360.000 euros e sen a cal non se podería construír a dita estación.

3.- Asinar en decembro de 1997 coa Sociedade Estatal de Salvamento e Seguridade Marítima (SASEMAR) un contrato de cesión de uso, cunha duración de 15 anos e prorrogable, para instalar na azotea da torre de 1.200 m2, toda clase de antenas e equipos accesorios que faciliten o sistema de cobertura de comunicacións do Centro Local de Coordinación de Salvamento Marítimo, así como utilizar un local-soto do edificio para situar un xerador de urxencia que lles poida proporcionar subministración de enerxía aos equipos accesorios citados e aproveitar os condutos da instalación eléctrica xa existentes no edificio para realizar o tendido de cables do local-soto á azotea.

Por Orde ministerial do 21 de xuño de 1990 do Ministerio de Medio Ambiente revisouse a concesión da ponte outorgada a Toralla, S.A. que mantendo o uso privado deste, se fai compatible co seu uso público o que permitiu a partir dese momento o acceso peonil ás dúas praias públicas existentes na illa, polo que hoxe, un terzo da illa é pública pois pertence á Universidade de Vigo por concesión administrativa do Ministerio de Medio Ambiente con data de xaneiro de 2004 e a ponte permite o acceso peonil ás praias.

 

 



A PONTE

A ponte que durante o día utilízase frecuentementes para pasear e pescar e que na época de verán, está repleto de bañistas que se dirixen ás dúas praias, cambia radicalmente pola noite, co que se converte nun gran escenario dedicado a pesca, actividade que practican numerosas e diversas persoas pola cantidade de xardas, chocos, luras, agullas e outras especies que se pescan, pero que obriga a vixiar as embarcacións que transitan por debaixo da ponte, especialmente cando a pesca se realiza durante o día.

Por outra parte, desde hai xa varios anos os máis novos encontraron na ponte un entretemento bastante perigoso consistente en lanzarse á auga desde a varanda deste e volver nadando á praia do Vao, actividade que desde o verán do 2009 prohibiu o Concello de Vigo e instalou dous sinais á entrada deste.

Toralla, S.A. segue ocupándose do mantemento e limpeza da dita ponte e no verán do ano 2000 ante as deficiencias estruturais producidas pola deterioración das pezas de formigón armado causadas pola acción do mar asume a reparación total da ponte cun custo de 59 millóns de pesetas sen presentar ningún preito para dirimir se todo ou parte da dita reparación podería recaer na Administración pública en relación coa revisión da concesión en xuño de 1990.

     
   

PROTECCIÓN DA ILLA

Unha das preocupacións dos habitantes da illa foi protexela dos temporais que, case todos os años, teñen lugar durante os meses de outono e inverno e que non soamente danan a vexetación e derruban árbores, danos que se van solucionando durante a primavera, senón que tamén foron, desde 1975, desfacendo o dique de protección que inicialmente construíran os primeiros propietarios de Toralla, S.A.

Nas fotografías figuran parte dos danos causados por algúns dos temporais máis importantes que corresponden aos anos 1977, 1981, 1987 e 1996, aínda que practicamente todos os anos existen danos provocados por estes.

No ano 2006 e trala reconstrución polos habitantes da illa do dique de protección na parte máis batida polo mar, elimináronse de forma moi importante os danos que os ditos temporais causaban, o cal posibilitou a construción da Estación de Ciencias Mariñas (ECIMAT).

As fotografías do último temporal de Febreiro de 2011, ilustran sobre a forza do mar, incluso dentro dunha Ría tan protexida como a Ría de Vigo.

Coa marea alta e na parte mais protexida de dito temporal, como é a zoa Este da isla, o forte mar de fondo arrancou os primeiros doce metros do pantalán que o unen a terra firme. Coma no ano 2010 sucedeu o mesmo con tres temporais menos violentos que o de Febreiro de 2011, a Universidade de Vigo tivo que realizar as obras necesarias para elevar, como se pode ver nas fotografías, os doce derradeiros metros do pantalán para que isto non volva ocurrir. Ademais repuso o pavimento entre a escollera de protección e a ECIMAT.